Spis treści
W polskim systemie edukacji obserwuje się rosnącą obecność dzieci i młodzieży spoza Polski. Choć integracja przynosi wiele korzyści, to jednocześnie daje nowe wyzwania — zwłaszcza w zakresie utrzymania uczniów w systemie szkolnym i zapewnienia im wsparcia edukacyjnego.
Skala i struktura — ilu obcokrajowców się uczy?
W roku szkolnym 2024/2025 w polskich placówkach edukacyjnych kształci się 353 tysiące uczniów-cudzoziemców, z czego 237 tysięcy w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.
Ponad 202 tysiące z nich pochodzi z Ukrainy — zarówno uchodźców, jak i migrantów. Inne kraje reprezentowane to m.in. Białoruś, Rosja, Mołdawia czy Wietnam.
Udział uczniów-cudzoziemców w ogólnej liczbie uczniów wynosi około 4,8%. W co trzynastej szkole liczba ta nie przekracza dziesięciu osób.
„Wypadanie” starszych uczniów — alarmujące statystyki
Największy problem dotyczy starszych klas: wielu uczniów nie kontynuuje nauki, zwłaszcza między klasą III i IV liceum, lub po pierwszym roku technikum czy szkoły branżowej. Z raportu wynika, że w tych momentach może ginąć nawet do 35% rocznika.
Przyczyny są różnorodne: część uczniów wyjeżdża za granicę, inni podejmują pracę, część rezygnuje z powodu trudności szkolnych lub braku wsparcia. Eksperci podkreślają, że szkoła powinna być miejscem, które utrzymuje ten związek edukacyjny, a nie go rozluźnia.
Bariera językowa i niedostateczna integracja
Znajomość języka polskiego ma kluczowe znaczenie dla sukcesu edukacyjnego uczniów-cudzoziemców. Niestety, tylko 36% wszystkich uczniów مهاجرów korzysta z zajęć z języka polskiego jako drugiego języka, a wśród dzieci z Ukrainy — 48%. To spadek względem lat ubiegłych, kiedy to odsetki były znacznie wyższe (59% w 2024 roku, 67% w 2023 roku).
Eksperci sugerują, że te zajęcia powinny stać się obowiązkowe, ponieważ biegłość w języku polskim warunkuje możliwość uczenia się innych przedmiotów i zrozumienia programu nauczania.
Oddziały cudzoziemskie — zaleta czy pułapka?
W szkołach działa około 500 oddziałów cudzoziemskich — klas, w których uczą się tylko uczniowie z zagranicy. Choć mogą sprawiać wrażenie łatwiejszej integracji, rodzą ryzyko marginalizacji i ograniczenia kontaktu z polskimi rówieśnikami.
Brak badań na temat wpływu takich klas może uniemożliwiać ocenę, czy służą one dobru uczniów, czy raczej izolują ich od lokalnej społeczności szkolnej.
Rekomendacje dla lepszej integracji
– Wprowadzenie obowiązkowej nauki polskiego jako języka drugiego
– Wzmocnienie wsparcia psychologicznego i pedagogicznego
– Wymiana dobrych praktyk między szkołami
– Ulepszone systemy analizy danych (SIO, PESEL, ZUS)
– Programy wspierające „uczenie się razem” i współpracę między uczniami różnego pochodzenia
Eksperci podkreślają, że szkoła powinna dostosować metody nauczania do zróżnicowanego poziomu uczniów — nie wszyscy obcokrajowcy zaczynają od tego samego poziomu znajomości języka i podstaw programu.
Rola systemu edukacji i państwa
Od 1 września 2024 roku dzieci z Ukrainy objęte są obowiązkiem szkolnym oraz obowiązkiem nauki w szkolnictwie ponadpodstawowym. Ta zmiana przyczyniła się do zwiększenia liczby ukraińskich uczniów w systemie.
Jednym ze strategicznych narzędzi wsparcia ma być program „Przyjazna szkoła 2025–2027”, który ma wspierać integrację edukacyjną.
Państwo musi traktować integrację jako priorytet: to nie tylko kwestia adaptacji uczniów z zagranicy, lecz także zapewnienia równego dostępu do edukacji wszystkim — i w efekcie budowania spójnego społeczeństwa, w którym różnorodność jest wartością, a nie przeszkodą.