Spis treści
Miniony tydzień przyniósł szereg wydarzeń, które mogą mieć dalekosiężne konsekwencje dla globalnego układu sił. Od technologicznej konfrontacji między Zachodem a Chinami, przez kolejny przewrót wojskowy w Afryce, po cyfrową kontrolę obywateli w Azji – wszystkie te wydarzenia łączy wspólna logika fundamentalnej rekonfiguracji władzy na arenie międzynarodowej.
Holandia nacjonalizuje chińskiego producenta chipów
Rząd Holandii podjął 12 października bezprecedensową decyzję o przejęciu kontroli nad Nexperią – producentem półprzewodników należącym do chińskiego koncernu Wingtech Technology. Władze w Hadze wykorzystały ustawę o dostępności towarów, uzasadniając interwencję znaczącymi nieprawidłowościami w zarządzaniu oraz zagrożeniem dla kluczowej wiedzy technologicznej.
Decyzja nastąpiła po nacisku ze strony Stanów Zjednoczonych, które żądały wymiany zarządu jako warunku wykreślenia firmy z listy podmiotów zagrażających bezpieczeństwu. Nexperia zatrudnia ponad 12 500 pracowników i dostarcza chipy dla przemysłu motoryzacyjnego oraz elektroniki konsumenckiej w całej Europie. Przejęcie sygnalizuje, że Europa traktuje kontrolę nad półprzewodnikami jako kwestię suwerenności cywilizacyjnej, równie istotną jak bezpieczeństwo energetyczne.
Madagaskar: kolejny przewrót wojskowy w Afryce
Elitarna jednostka CAPSAT malgaskiej armii przejęła władzę w nocy z 11 na 12 października, zmuszając prezydenta Andry’ego Rajoeline do ucieczki z kraju. Pułkownik Michael Randrianirina, który stanął na czele zbuntowanych żołnierzy, ogłosił przejęcie kontroli i rozwiązanie większości instytucji państwowych. 14 października parlament większością 130 głosów na 163 przegłosował impeachment prezydenta.
Rajoelina został ewakuowany francuskim samolotem wojskowym do Dubaju – symboliczny gest podsumowujący erozję paryskich wpływów w Afryce. Unia Afrykańska zawiesiła członkostwo Madagaskaru w bloku. Przewrót wpisuje się w szerszą falę przejęć wojskowych w Mali, Burkina Faso, Nigrze i Gabonie, gdzie młode pokolenia odrzucają postkolonialne struktury zależności.
Weryfikacja wymaga pobrania odcisków palców za pośrednictwem państwowej aplikacji VNeID lub wykorzystania karty ID z chipem przechowującym dane biometryczne. Wietnam realizuje plan bezgotówkowych płatności 2021-2025, co eksperci określają jako element szerszej transformacji cyfrowej mającej przenieść kontrolę nad obywatelami do przestrzeni wirtualnej.
Wietnam zamyka 86 milionów kont bankowych
Bank Państwowy Wietnamu zablokował we wrześniu ponad 86 milionów kont bankowych po wprowadzeniu obowiązkowej weryfikacji biometrycznej. Z około 200 milionów kont w kraju aktywnych pozostało jedynie 113 milionów. Władze uzasadniają działanie walką z cyberprzestępczością i praniem pieniędzy, jednak krytycy wskazują na system totalnej kontroli wymuszany poprzez wykluczenie finansowe.
Weryfikacja wymaga pobrania odcisków palców za pośrednictwem państwowej aplikacji VNeID lub wykorzystania karty ID z chipem przechowującym dane biometryczne. Wietnam realizuje plan bezgotówkowych płatności 2021-2025, co eksperci określają jako element szerszej transformacji cyfrowej mającej przenieść kontrolę nad obywatelami do przestrzeni wirtualnej.
Łukaszenka sygnalizuje otwarcie na USA
Aleksander Łukaszenka ogłosił 14 października gotowość do wielkiego układu ze Stanami Zjednoczonymi. Podczas posiedzenia rządu białoruski przywódca stwierdził: „Będziemy czekać na ich wielkie propozycje. Jesteśmy na to gotowi”. Deklaracja następuje po wrześniowym uwolnieniu 52 więźniów politycznych w zamian za zniesienie sankcji na białoruskie linie lotnicze Belavia.
Wysłannik Trumpa, Keith Kellogg, ujawnił, że celem dialogu jest zapewnienie kanałów komunikacji z Putinem, co wskazuje na wykorzystanie Mińska jako pomostu dyplomatycznego między Waszyngtonem a Moskwą.
Trump proponuje Fundusz Zwycięstwa Ukrainy
Prezydent Trump zlecił 15 października sekretarzowi skarbu przygotowanie planu Funduszu Zwycięstwa Ukrainy, finansowanego masowym 500-procentowym cłem na import chiński. Sekretarz skarbu Scott Bessent otrzymał polecenie omówienia planu z europejskimi liderami przed spotkaniem Trumpa z prezydentem Zełenskim.
„Nazwijcie to cłem na rosyjską ropę albo ukraińskim cłem zwycięstwa – ale nasi europejscy sojusznicy muszą być gotowi podążyć za nami”, stwierdził Bessent. Plan łączy wojnę handlową z Chinami ze wsparciem wojskowym dla Ukrainy, wywierając presję ekonomiczną na Pekin jako kluczowego dostawcę Rosji. Krytycy ostrzegają przed globalnym szokiem inflacyjnym i wątpią w europejskie poparcie dla tej inicjatywy.
Administracja argumentuje, że w erze hybrydowych zagrożeń niekontrolowany dostęp dziennikarzy stanowi ryzyko bezpieczeństwa. Przedstawiciele mediów twierdzą natomiast, że niezależne dziennikarstwo chroni demokrację przed autorytaryzmem, a nowe zasady mogą ograniczyć kontrolę społeczną nad działaniami wojska.
Pentagon stawia ultimatum mediom
Pentagon postawił 13 października ultimatum dziennikarzom: podpisać restrykcyjne zasady dostępu lub zwrócić akredytacje. Dziesiątki organizacji medialnych – od New York Times po Fox News – odmówiły podpisania zobowiązania do niepobierania nieautoryzowanych informacji. W środę reporterzy opuścili Pentagon zamiast zgodzić się na nowe ograniczenia, a tylko One America News Network zaakceptował warunki.
Administracja argumentuje, że w erze hybrydowych zagrożeń niekontrolowany dostęp dziennikarzy stanowi ryzyko bezpieczeństwa. Przedstawiciele mediów twierdzą natomiast, że niezależne dziennikarstwo chroni demokrację przed autorytaryzmem, a nowe zasady mogą ograniczyć kontrolę społeczną nad działaniami wojska.
Gaza: kruche zawieszenie broni
Hamas uwolnił 13 października wszystkich 20 żyjących izraelskich zakładników, podczas gdy Izrael zwrócił prawie 2000 palestyńskich więźniów. Trump ogłosił w Knesecie historyczny świt w nowym Bliskim Wschodzie i koniec wojny, jednak już 15 października ostrzegł, że IDF może wznowić walkę jak tylko powiem słowo, jeśli Hamas nie będzie przestrzegać umowy.
Hamas zwrócił tylko cztery z 28 ciał zmarłych zakładników, co prowadzi do napięć między stronami. Kluczowe pytania pozostają bez odpowiedzi – kto będzie rządził Gazą, jak Hamas zostanie zdemilitaryzowany, jaki będzie status Jerozolimy. Retoryka końca wojny brzmi znajomo dla każdego, kto śledził historię amerykańskich interwencji w regionie.
Wspólny mianownik zmian
Wydarzenia października 2025 roku łączy fundamentalna rekonfiguracja władzy, w której stare reguły są kwestionowane i przebudowywane. Technologia staje się terytorium geopolitycznej rywalizacji, Afryka wyzwala się spod postkolonialnych struktur, tożsamość cyfrowa przekształca się z opcji w przymus, dyplomacja staje się transakcyjna, wojna przekracza granice między konfliktem zbrojnym a ekonomicznym, wolność słowa jest testowana w demokracjach, a pokój okazuje się bardziej skomplikowany niż proste zawieszenie broni.