Spis treści
Fidel Castro, przywódca rewolucji kubańskiej, który objął władzę w 1959 roku, stał się jednym z najbardziej nieustępliwych przeciwników Stanów Zjednoczonych w czasach zimnej wojny. W odpowiedzi na jego rządy, CIA i kolejne amerykańskie administracje uruchomiły serię operacji mających na celu jego obalenie lub eliminację – od spektakularnej inwazji w Zatoce Świń po setki prób zamachu na życie kubańskiego przywódcy.
Inwazja w Zatoce Świń – spektakularna porażka
Operacja w Zatoce Świń była próbą militarnej inwazji na Kubę przeprowadzoną w kwietniu 1961 roku przez siły składające się z kubańskich emigrantów, finansowanych i szkolonych przez CIA. Plan ten został początkowo zatwierdzony przez prezydenta Eisenhowera w marcu 1960 roku, kiedy przekazał CIA budżet w wysokości 13 milionów dolarów na przygotowanie akcji mającej obalić reżim Castro.
Operacja przeszła przez różne fazy planowania. Początkowo zamierzano przeprowadzić lądowanie w Trinidad na Kubie, ale ostatecznie zdecydowano się na Zatokę Świń (Bahía de Cochinos) jako miejsce inwazji ze względu na obecność odpowiednio długiego lotniska oraz mniejsze skupiska ludności cywilnej. Celem było stworzenie wrażenia spontanicznego powstania kubańskiego bez bezpośredniego zaangażowania USA.
Przebieg inwazji rozpoczął się 17 kwietnia 1961 roku, kiedy około 1400 żołnierzy z Brygady 2506 wylądowało na plażach Playa Girón i Playa Larga. Dwa dni wcześniej ośmiu bombowców B-26 dostarczonych przez CIA zaatakowało kubańskie lotniska. Niestety dla najeźdźców, siły Castro znacznie przewyższały liczebność emigrantów, a prezydent Kennedy odmówił zapewnienia dodatkowego wsparcia lotniczego.
Inwazja zakończyła się katastrofalną porażką w ciągu trzech dni. Ponad 100 kubańskich emigrantów zginęło, a ponad 1000 zostało wziętych do niewoli. Czterech amerykańskich pilotów również straciło życie. Porażka ta ugruntowała pozycję Castro jako bohatera narodowego i pogłębiła rozdźwięk między USA a Kubą, jednocześnie pchnąwszy Kubę bliżej Związku Radzieckiego.
Operacja Mongoose – tajna wojna przeciwko Castro
Po klęsce w Zatoce Świń, administracja Kennedy’ego uruchomiła Operację Mongoose – kompleksowy program tajnych działań mających na celu destabilizację i obalenie kubańskiego reżimu. Operacja została oficjalnie zatwierdzona 30 listopada 1961 roku i miała na celu stworzenie „rewolucyjnej” atmosfery na Kubie, która doprowadziłaby do upadku Castro.
Za realizację operacji odpowiedzialny był Edward Lansdale, doświadczony oficer CIA znany z innowacyjnych strategii kontrpartyzanckich w Filipinach i Wietnamie. Operacja obejmowała szerokie spektrum działań: sabotaż gospodarczy (w tym niszczenie młynów cukrowych i elektrowni), wojnę psychologiczną, rozpowszechnianie propagandy antykomunistycznej oraz rozwijanie planów zamachu na Castro i innych kluczowych postaci kubańskiego reżimu.
Co szczególnie interesujące, CIA współpracowała z amerykańską mafią w ramach Operacji Mongoose. Mafia miała własne interesy na Kubie – utraciła lukratywne biznesy związane z kasynami i prostytucją po rewolucji. Ta nieoczekiwana koalicja CIA, mafii i kubańskich emigrantów stworzyła unikalną sieć operacyjną wymierzoną w Castro.
Mimo ambitnych celów, Operacja Mongoose w dużej mierze nie powiodła się. Wiele planów zamachów zostało udaremnionych lub nigdy nie zostało zrealizowanych. Działania operacji zostały ograniczone po kryzysie kubańskim w 1962 roku, w ramach porozumienia między USA a Związkiem Radzieckim mającego na celu deeskalację sytuacji.
Zamachy na Castro – katalog kreatywnych metod
Liczba prób zamachu na życie Fidela Castro jest przedmiotem sporu. Komisja Churcha z 1975 roku potwierdziła osiem udokumentowanych prób zamachu przeprowadzonych przez CIA w latach 1960-1965. Jednak Fabián Escalante, były szef kubańskiego kontrwywiadu, twierdził w 2006 roku, że istniało 634 schematy lub rzeczywiste próby zamachu.
Współpraca z mafią
We wrześniu 1960 roku CIA pośrednio skontaktowała się z bossami mafii, w tym Samem Giancaną (następcą Al Capone w Chicago Outfit) i Santo Trafficante z Miami Syndicate. Pośrednikiem był Johnny Roselli, członek Las Vegas Syndicate. CIA zaoferowała 150 000 dolarów za „usunięcie” Castro.
To właśnie Giancana zasugerował użycie pigułek z trucizną jako sposobu na zatrucie jedzenia lub napojów Castro. CIA’s Technical Services Division wyprodukowała pigułki zawierające toksynę botulinową, które zostały przekazane kubańskiemu urzędnikowi Juanowi Orcie. Po kilku nieudanych próbach wprowadzenia trucizny do jedzenia Castro, Orta wycofał się z misji. Plan został wznowiony po klęsce w Zatoce Świń, ale ostatecznie porzucono go w 1963 roku.
Zatruty sprzęt nurkowy i eksplodująca muszla
Wiedząc, że Castro uwielbiał nurkowanie, CIA opracowała zainfekowany kombinezon nurkowy, który miał być wyścielony gruźlicą i powoli zabić kubańskiego przywódcę. Plan został zdradzone i Castro dowiedział się o próbie zamachu.
W 1963 roku CIA rozważała umieszczenie eksplodującej muszli w miejscu, gdzie Castro nurkował. Technical Services Division zbadała ten pomysł, ale ostatecznie uznała go za niepraktyczny.
Cygara jako broń
Jednym z najbardziej znanych planów było wykorzystanie cygar jako narzędzia zabójstwa. Raport Komisji Churcha ujawnił istnienie planu potraktowania ulubionej marki cygar Castro toksyną botulinową tak silną, że osoba umierałaby po włożeniu cygara do ust. Cygara zostały dostarczone niezidentyfikowanej osobie w lutym 1961 roku, choć dokumenty nie ujawniają, czy próbowano przekazać je Castro.
Istnieją także doniesienia o eksplodującym cygarze, które miało zostać przemycone do zapasów Castro. Plan ten został przedstawiony w listopadzie 1967 roku podczas wizyty Castro w ONZ w 1966 roku. Niektóre źródła twierdzą jednak, że historia eksplodującego cygara może być mitem lub świadomie „głupim” pomysłem wymyślonym przez CIA, aby odwrócić uwagę od poważniejszych planów.
Inne nietypowe metody
Wśród innych planów znajdowały się próby zdyskredytowania Castro poprzez niszczenie jego słynnej brody za pomocą soli talu. CIA rozważała także nasączenie studia radiowego Castro LSD, aby spowodować u niego dezorientację podczas nadawania i zaszkodzić jego wizerunkowi publicznemu.
Planowano również użycie trucizny w czekoladowym koktajlu mlecznym, który był ulubionym napojem Castro. CIA rekrutowała kelnera, aby wstrzyknął truciznę do napoju, ale plan się nie powiódł.
Inne metody obejmowały: zainfekowane grzybami skafander nurkowy, granaty mające zostać wystrzelone w miejscach publicznych, strzelby z zaawansowanymi celownikami teleskopowymi, strzykawki wypełnione trucizną tak cienkie, że kontakt ze skórą pozostałby niezauważony, wyrzutnie rakiet i bazuki oraz ładunki wybuchowe ukryte w kanałach podziemnych z licznikiem czasu.
Rozdział prób zamachu między administracjami
Według Fabiána Escalante, liczba schematów lub prób zamachu była rozłożona między amerykańskie administracje w następujący sposób:
- Dwight D. Eisenhower: 38 prób
- John F. Kennedy: 42 próby
- Lyndon B. Johnson: 72 próby
- Richard Nixon: 184 próby
- Jimmy Carter: 64 próby
- Ronald Reagan: 197 prób
- George H. W. Bush: 16 prób
- Bill Clinton: 21 prób
Dane te pokazują, że szczyt prób zamachu przypadł na administrację Reagana, a następnie Nixona. Trzeba jednak zaznaczyć, że liczby te pochodzą z kubańskich źródeł i są znacznie wyższe niż te potwierdzone przez amerykańskie dokumenty.
Ostatnia próba zamachu
Ostatnia udokumentowana próba zamachu na życie Castro miała miejsce w 2000 roku i została przeprowadzona przez kubańskich emigrantów. Plan zakładał umieszczenie 90 kg materiałów wybuchowych pod podium w Panamie, gdzie Castro miał wygłosić przemówienie. Osobisty zespół bezpieczeństwa Castro odkrył ładunki wybuchowe zanim przybył.
Castro sam skomentował liczne próby zamachu, mówiąc: „Gdyby przetrwanie prób zamachu było dyscypliną olimpijską, zdobyłbym złoty medal”.
Teorie alternatywne i kontrowersje:
Powiązania z zabójstwem JFK
Jedną z teorii wiążących się z próbami zamachu na Castro jest hipoteza odwetu za zabójstwo prezydenta Kennedy’ego. Niektórzy badacze sugerują, że zabójstwo JFK mogło być „blowbackiem” – odwetem za plany CIA-Mafia wymierzone w Castro. Teoria ta nabrała rozpędu w latach 70., kiedy publiczna opinia dowiedziała się o plotach CIA przeciwko Castro.
Istnieją dwie główne wersje tej teorii. Pierwsza to teoria „Castro-to-zrobił”, według której Castro wynajął i wysłał zabójców do Dallas. Druga to teoria „Castro-wiedział-o-tym”, według której Castro nie zlecił zamachu, ale wiedział o nim z wyprzedzeniem i nie ostrzegł JFK.
Dwie książki wspierające teorię, że Castro wiedział z wyprzedzeniem, to „Castro’s Secrets” (2012) Briana Latella, emerytowanego analityka CIA, oraz „A Cruel and Shocking Act” (2013) dziennikarza Philipa Shenona. Shenon rozszerza teorię, twierdząc, że w październiku 1963 roku, podczas przyjęcia w Mexico City, agenci Castro mogli zachęcić Lee Harveya Oswalda do zabicia JFK.
Z drugiej strony, kubańska wersja wydarzeń przedstawiona w książkach „ZR Rifle” (1994) Claudii Furiati i „JFK: The Cuba Files” (2006) Fabiána Escalante twierdzi, że zabójstwo JFK było dziełem innych sił.
Wątpliwości co do liczby prób zamachu
Liczba 634 prób zamachu podawana przez Escalante jest kontrowersyjna. Oficjalne amerykańskie dokumenty potwierdzają znacznie mniejszą liczbę – osiem prób według Komisji Churcha. Różnica między tymi liczbami prowadzi do spekulacji, że kubański rząd mógł celowo zawyżać liczbę prób, aby budować mit niezniszczalności Castro i przedstawiać USA jako agresora.
Mit eksplodującego cygara
Istnieją teorie, że historia eksplodującego cygara może być wymyślona przez CIA jako świadomie „głupia” historia, którą można było podać osobom zadającym pytania o plany wobec Castro, aby odwrócić uwagę od poważniejszych obszarów dochodzenia. To sugeruje, że CIA mogła świadomie wprowadzać w błąd opinię publiczną i badaczy, rozpowszechniając absurdalne historie, podczas gdy prawdziwe operacje pozostawały w cieniu.
Operacja Bounty
W 1962 roku CIA rozważała plan zwany „Operation Bounty”, który zakładał zrzucanie ulotek nad Kubą oferujących nagrody finansowe ludności kubańskiej za zabójstwo różnych osób. Nagrody miały wynosić od 5000 do 20 000 dolarów za informatorów, 57 000 dolarów za szefów departamentów, 97 000 dolarów za zagranicznych komunistów działających na Kubie, do 1 miliona dolarów za członków kubańskiego rządu, a tylko 0,02 dolara za samego Castro – co miało „poniżyć” go w oczach kubańskiego narodu. Plan ten nigdy nie został zrealizowany, ale jego ujawnienie w 2017 roku pokazało, jak daleko CIA była gotowa się posunąć.
Rola Roberta Kennedy’ego
Zdeklasyfikowane dokumenty z 2017 roku ujawniły, że prokurator generalny Robert Kennedy wahał się przed rekrutowaniem mafii do prób zamachu na Castro ze względu na swoją walkę z przestępczością zorganizowaną. To sugeruje wewnętrzne konflikty w amerykańskiej administracji dotyczące etyki i metod stosowanych przeciwko Castro.
Reakcje i konsekwencje
Komisja Churcha odrzuciła polityczne zabójstwa jako narzędzie polityki zagranicznej i uznała, że są one „niezgodne z amerykańskimi zasadami, porządkiem międzynarodowym i moralnością”. Komisja zaleciła Kongresowi rozważenie opracowania ustawy mającej na celu wyeliminowanie takich praktyk, ale nigdy jej nie wprowadzono.
W 1976 roku prezydent Gerald Ford podpisał dekret wykonawczy 11905, który zabraniał politycznych zabójstw, stwierdzając: „Żaden pracownik rządu Stanów Zjednoczonych nie może angażować się w polityczne zabójstwa ani spiskować w ich sprawie”.
Castro ostatecznie przeżył wszystkie próby zamachu i zmarł naturalną śmiercią w 2016 roku w wieku 90 lat. Jego długowieczność pomimo setek prób zamachu uczyniła go legendą i symbolem oporu wobec amerykańskiego imperializmu w oczach wielu na całym świecie.
Historia prób zamachu na Castro pozostaje jednym z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych rozdziałów zimnej wojny, pokazującym skrajności, do jakich rząd USA był gotów się posunąć w walce z komunizmem.