14 kwietnia 1950 roku do amerykańskiej Rady Bezpieczeństwa Narodowego trafił dokument oznaczony klauzulą „Top Secret”. Nosił techniczny tytuł United States Objectives and Programs for National Security, ale do historii przeszedł pod znacznie krótszą nazwą: NSC-68.
Dokument liczył kilkadziesiąt stron i przedstawiał świat jako arenę zasadniczego konfliktu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim. Nie chodziło już tylko o obronę Europy Zachodniej czy powstrzymywanie komunizmu w kilku strategicznych punktach.
Rywalizacja miała charakter globalny.
Autorzy NSC-68 doszli do wniosku, że dotychczasowe środki są niewystarczające. Stany Zjednoczone powinny szybko zwiększyć potencjał wojskowy, rozbudować arsenał, wzmacniać sojuszników, prowadzić działania gospodarcze, informacyjne i wywiadowcze oraz przygotować państwo na wieloletnią konfrontację.
Dwa miesiące później rozpoczęła się wojna koreańska.
1949 – rok, który zmienił sytuację
NSC-68 nie powstał w próżni. Rok 1949 przyniósł Waszyngtonowi serię wydarzeń, które całkowicie zmieniły ocenę międzynarodowego układu sił.
W sierpniu Związek Radziecki przeprowadził swoją pierwszą udaną próbę bomby atomowej. Amerykański monopol nuklearny zakończył się znacznie wcześniej, niż część decydentów zakładała.
W październiku Mao Zedong ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Najludniejsze państwo świata znalazło się pod rządami komunistów.
Jednocześnie trwała rozbudowa radzieckiej strefy wpływów w Europie Wschodniej, a utworzone w kwietniu 1949 roku NATO dopiero zaczynało funkcjonować jako realny sojusz wojskowy.
W styczniu 1950 roku prezydent Harry Truman polecił Departamentowi Stanu i Departamentowi Obrony przeprowadzenie szerokiego przeglądu amerykańskiej strategii bezpieczeństwa.
Paul Nitze i nowe spojrzenie na ZSRR
Kluczową rolę w przygotowaniu dokumentu odegrał Paul Nitze, dyrektor Policy Planning Staff w Departamencie Stanu.
Jego podejście różniło się od koncepcji George’a Kennana, jednego z twórców wcześniejszej strategii containment – powstrzymywania Związku Radzieckiego.
Kennan uważał, że sowiecki system posiada własne słabości i może być powstrzymywany przede wszystkim poprzez siłę gospodarczą Zachodu, odbudowę Europy, działania polityczne i długotrwałą presję.
Nitze przywiązywał znacznie większą wagę do potencjału militarnego.
W NSC-68 Związek Radziecki został przedstawiony jako państwo prowadzące systematyczną ekspansję i dążące do zwiększania swojej kontroli wszędzie tam, gdzie pozwala na to układ sił.
Jeżeli USA chciały zatrzymać ten proces, sama przewaga gospodarcza nie wystarczała.
Za polityką musiała stać wiarygodna siła militarna.
„Porażka gdziekolwiek jest porażką wszędzie”
Jedno z najważniejszych założeń NSC-68 dotyczyło globalnego charakteru konfliktu.
Autorzy przekonywali, że w świecie podzielonym pomiędzy dwa rywalizujące systemy polityczne utrata nawet pozornie drugorzędnego państwa może mieć znaczenie wykraczające daleko poza jego potencjał gospodarczy czy wojskowy.
W dokumencie pojawia się charakterystyczna teza: porażka wolnych instytucji w jednym miejscu staje się porażką wszędzie.
To istotna zmiana w sposobie patrzenia na bezpieczeństwo.
Jeżeli każde przesunięcie równowagi politycznej mogło być traktowane jako element globalnej rywalizacji, Stany Zjednoczone musiały interesować się wydarzeniami nie tylko w Europie Zachodniej czy Japonii, ale również w Azji, na Bliskim Wschodzie i w innych częściach świata.
Containment stawał się strategią globalną.
Nie tylko armia
NSC-68 często przedstawiany jest przede wszystkim jako wezwanie do ogromnej rozbudowy amerykańskich sił zbrojnych. To prawda, ale sam dokument zakładał znacznie szerszy program.
Stany Zjednoczone miały:
- zwiększyć gotowość i potencjał militarny,
- wzmacniać możliwości wojskowe swoich sojuszników,
- rozwijać pomoc gospodarczą dla państw znajdujących się pod presją,
- zwiększać potencjał ekonomiczny USA,
- rozbudowywać działania wywiadowcze,
- prowadzić operacje informacyjne i psychologiczne,
- wzmacniać bezpieczeństwo wewnętrzne,
- wywierać presję na relacje pomiędzy Moskwą a państwami satelickimi.
Siła militarna miała tworzyć osłonę, za którą można było prowadzić pozostałe działania polityczne, gospodarcze i psychologiczne.
Nie chodziło więc o przygotowanie jednego planu wojny ze Związkiem Radzieckim. Chodziło o przestawienie całego państwa na długotrwałą globalną konfrontację.
Ile miało to kosztować?
NSC-68 nie podawał jednej konkretnej kwoty, o którą należało zwiększyć budżet obronny. Autorzy uznawali jednak istniejące programy za zdecydowanie niewystarczające i postulowali „rapid and sustained build-up” – szybką i trwałą rozbudowę amerykańskiej siły.
Problem był polityczny i gospodarczy.
Tak duży program oznaczał ogromne wydatki w czasie pokoju. Wiosną 1950 roku część urzędników administracji nie była przekonana, że zagrożenie uzasadnia tak daleko idące koszty.
Wśród krytyków znajdowali się między innymi George Kennan, Charles Bohlen oraz sekretarz obrony Louis Johnson.
Sytuacja zmieniła się 25 czerwca 1950 roku.
Korea zmienia wszystko
Tego dnia wojska Korei Północnej przekroczyły 38. równoleżnik i zaatakowały Koreę Południową.
Dla autorów NSC-68 wydarzenie wyglądało jak potwierdzenie podstawowej tezy dokumentu: konflikt pomiędzy blokiem komunistycznym a Zachodem może przechodzić z poziomu presji politycznej do otwartej wojny prowadzonej w różnych częściach świata.
Raport, który jeszcze kilka tygodni wcześniej wywoływał spory dotyczące kosztów i skali programu, zaczął być traktowany zupełnie inaczej.
30 września 1950 roku Truman zatwierdził NSC-68.
Pod koniec tego samego roku kolejne dokumenty wdrożeniowe mówiły już o konieczności przyspieszenia rozbudowy sił zbrojnych. Programy planowane wcześniej na kilka lat miały zostać zrealizowane znacznie szybciej.
Budżet wojskowy rośnie
Zmiana była widoczna w liczbach.
Według danych Departamentu Stanu wydatki obronne Stanów Zjednoczonych stanowiły około 5 procent PKB w 1950 roku. Trzy lata później było to około 14,2 procent PKB.
Nie był to wyłącznie rezultat NSC-68. Ogromną rolę odegrała sama wojna koreańska, która wymagała bezpośredniego finansowania działań wojennych.
Jednocześnie Korea pozwoliła uruchomić znacznie szerszy proces, który wcześniej istniał przede wszystkim na papierze: rozbudowę amerykańskich sił zbrojnych i trwałe zwiększenie militarnego wymiaru strategii powstrzymywania.
Zimna wojna jako konflikt globalny
NSC-68 nie proponował rozpoczęcia wojny prewencyjnej ze Związkiem Radzieckim. Jego autorzy zakładali, że zwiększenie siły Stanów Zjednoczonych ma właśnie zmniejszyć prawdopodobieństwo bezpośredniego konfliktu.
Waszyngton miał osiągnąć tak dużą przewagę oraz stworzyć tak silny system sojuszy, aby Moskwa została zmuszona do ograniczenia swojej ekspansji bez konieczności prowadzenia wojny pomiędzy supermocarstwami.
Była to jednak strategia wymagająca utrzymywania wysokiej gotowości przez wiele lat.
Europa, Azja, Bliski Wschód, pomoc gospodarcza, bazy wojskowe, sojusze, wywiad, propaganda i broń nuklearna stawały się elementami jednego globalnego konfliktu strategicznego.
NSC-68 pozostawał tajny aż do 1975 roku. Kiedy dokument został odtajniony, można było dokładnie zobaczyć, jak na początku 1950 roku grupa amerykańskich planistów opisała konflikt, który miał określać politykę światową przez następne cztery dekady.
Źródła i materiały
- National Security Council Report 68, United States Objectives and Programs for National Security, 14 kwietnia 1950 – pełny tekst NSC-68 w oficjalnym zbiorze Foreign Relations of the United States.
Office of the Historian – pełny dokument - U.S. Department of State, NSC-68, 1950 – opracowanie dotyczące powstania dokumentu, Paula Nitze’a, krytyki raportu oraz wpływu wojny koreańskiej na jego wdrażanie.
Office of the Historian - Foreign Relations of the United States, 1950 – National Security Policy – dokumentacja procesu przygotowywania NSC-68 oraz amerykańskiej polityki bezpieczeństwa w 1950 roku.
Foreign Relations of the United States - U.S. Department of State, Kennan and Containment, 1947 – opis wcześniejszej koncepcji powstrzymywania George’a Kennana i różnic między jego podejściem a późniejszą strategią NSC-68.
Office of the Historian - National Security Council, NSC-68/4, 14 grudnia 1950 – dokument dotyczący przyspieszenia programów bezpieczeństwa narodowego po wybuchu wojny koreańskiej.
Foreign Relations of the United States - Harry S. Truman Presidential Library – materiały dotyczące zimnej wojny i NSC-68 – dokumenty i materiały archiwalne administracji prezydenta Trumana.
Truman Presidential Library
