13 marca 1962 roku na biurko sekretarza obrony Roberta McNamary trafił dokument oznaczony klauzulą „TOP SECRET – SPECIAL HANDLING – NOFORN”.
Podpisał go generał Lyman Lemnitzer, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów Stanów Zjednoczonych.
Temat memorandum brzmiał:
„Justification for US Military Intervention in Cuba” – uzasadnienie amerykańskiej interwencji wojskowej na Kubie.
Do dokumentu dołączono zestaw propozycji oznaczonych kryptonimem NORTHWOODS.
Nie był to raport opisujący kubańskie działania. Nie był to również zapis operacji, która już się wydarzyła.
Był to zestaw możliwych scenariuszy, które miały stworzyć pretekst do interwencji militarnej przeciwko Kubie Fidela Castro.
Niektóre zakładały wykorzystanie rzeczywistych kubańskich działań.
Inne szły znacznie dalej.
Zakładały stworzenie wydarzenia, które wyglądałoby jak kubański atak.
Po Zatoce Świń
Aby zrozumieć Northwoods, trzeba cofnąć się o rok.
17 kwietnia 1961 roku na Kubie rozpoczęła się inwazja w Zatoce Świń.
Oddziały kubańskich emigrantów wyszkolonych i wspieranych przez CIA miały wylądować na wyspie, stworzyć przyczółek i doprowadzić do obalenia Fidela Castro.
Operacja zakończyła się katastrofą.
Większość sił inwazyjnych została zabita albo wzięta do niewoli. Administracja Johna F. Kennedy’ego poniosła poważną porażkę polityczną.
Nie oznaczało to jednak zakończenia prób usunięcia Castro.
Operation Mongoose
Jesienią 1961 roku administracja Kennedy’ego uruchomiła kolejny program.
Operation Mongoose.
Program koordynował generał Edward Lansdale.
Jego celem było doprowadzenie do obalenia komunistycznego rządu Castro przy wykorzystaniu działań politycznych, propagandowych, ekonomicznych, wywiadowczych, sabotażowych i paramilitarnych.
Planowano między innymi wspieranie oporu wewnątrz Kuby, prowadzenie wojny ekonomicznej oraz tworzenie warunków do osłabienia reżimu.
Jednocześnie Pentagon prowadził przygotowania na wypadek sytuacji, w której do osiągnięcia celu konieczna okazałaby się bezpośrednia interwencja amerykańskich sił zbrojnych.
Pozostawał jednak podstawowy problem.
Co miałoby uzasadnić taką interwencję?
Potrzebny był powód do użycia siły
Na początku marca 1962 roku kierownictwo Cuba Project zwróciło się do Joint Chiefs of Staff o przygotowanie propozycji wydarzeń, które mogłyby uzasadnić bezpośrednią interwencję wojskową USA.
W dokumentach używano słowa:
„pretexts” – preteksty.
5 marca Edward Lansdale poprosił przedstawicieli Departamentu Obrony o „krótkie, ale precyzyjne” przedstawienie możliwych pretekstów do interwencji.
9 marca przygotowano materiał roboczy.
12 marca dokument znalazł się przed Joint Chiefs of Staff.
13 marca generał Lyman Lemnitzer przesłał go sekretarzowi obrony Robertowi McNamarze.
Cel: Kuba ma wyglądać na agresora
Autorzy dokumentu jasno opisali zamierzony efekt.
Stany Zjednoczone powinny znaleźć się w pozycji państwa posiadającego uzasadnione pretensje wobec agresywnej Kuby.
Opinia międzynarodowa i Organizacja Narodów Zjednoczonych miały otrzymać obraz rządu Castro jako:
- agresywnego,
- nieodpowiedzialnego,
- nieprzewidywalnego,
- stanowiącego zagrożenie dla pokoju na półkuli zachodniej.
Autorzy nie proponowali wyłącznie jednego incydentu.
Rozważali możliwość stworzenia całego ciągu zdarzeń.
Poszczególne wydarzenia mogły wyglądać na niezwiązane ze sobą.
Razem miały budować obraz rosnącej kubańskiej agresji i prowadzić do sytuacji, w której interwencja wojskowa Stanów Zjednoczonych zostałaby przedstawiona jako odpowiedź na działania Hawany.
Guantánamo
Pierwsza grupa propozycji dotyczyła amerykańskiej bazy wojskowej w Zatoce Guantánamo.
Dokument sugerował stworzenie serii incydentów wyglądających na działania kubańskich sił.
Wśród propozycji znajdowały się:
- rozpowszechnianie pogłosek o przygotowywanym ataku,
- wprowadzenie zaprzyjaźnionych Kubańczyków w mundurach, którzy mieliby upozorować atak na bazę,
- zorganizowanie zamieszek przy głównej bramie,
- podpalenie lub wysadzenie amunicji,
- uszkodzenie samolotów znajdujących się w bazie,
- ostrzelanie terenu pociskami moździerzowymi,
- upozorowanie ataku grupy desantowej,
- sabotaż okrętu znajdującego się w porcie.
Następnie amerykańskie wojska mogłyby odpowiedzieć na „kubański atak”.
W ten sposób lokalny incydent mógł zostać przekształcony w uzasadnienie większej operacji wojskowej.
„Remember the Maine”
W dokumencie pojawia się również bezpośrednie odniesienie do jednego z najsłynniejszych wydarzeń w historii amerykańsko-kubańskiej.
„Remember the Maine”.
W 1898 roku amerykański pancernik USS Maine eksplodował w porcie w Hawanie.
Katastrofa stała się jednym z wydarzeń, które podsyciły w USA nastroje prowadzące do wojny z Hiszpanią.
Autorzy Northwoods proponowali stworzenie współczesnego odpowiednika podobnego incydentu.
Jedna z możliwości zakładała wysadzenie amerykańskiego okrętu w Zatoce Guantánamo i obarczenie winą Kuby.
Druga przewidywała wykorzystanie bezzałogowej jednostki znajdującej się na kubańskich wodach.
Po jej zniszczeniu rozpoczęto by akcję ratunkową.
Dokument przewidywał nawet publikację list fikcyjnych ofiar, które miały zwiększyć społeczne oburzenie w Stanach Zjednoczonych.
Terror w Miami i Waszyngtonie
Northwoods nie ograniczał się do działań na Kubie.
Autorzy rozważali stworzenie pozorowanej kubańskiej kampanii terrorystycznej na terenie Stanów Zjednoczonych.
W dokumencie wymieniono Miami, inne miasta Florydy, a nawet Waszyngton.
Rozważano:
- zamachy wymierzone w kubańskich uchodźców,
- podkładanie ładunków wybuchowych w starannie wybranych miejscach,
- pozorowane próby zamachów na życie uchodźców,
- aresztowanie rzekomych kubańskich agentów,
- przygotowanie dokumentów mających wskazywać na odpowiedzialność Hawany.
Jedna z propozycji mówiła nawet o zatopieniu łodzi z kubańskimi uchodźcami zmierzającymi na Florydę.
Dokument dodawał:
„real or simulated” – rzeczywistej albo upozorowanej.
Samolot z pasażerami
Najbardziej znany scenariusz Northwoods dotyczył cywilnego samolotu pasażerskiego.
Plan zakładał stworzenie wydarzenia, które wyglądałoby tak, jakby kubański myśliwiec zestrzelił amerykański samolot czarterowy.
Autorzy rozpisali mechanizm bardzo szczegółowo.
Należało przygotować dwa identycznie wyglądające samoloty.
Jeden miał być rzeczywistym samolotem pasażerskim należącym do kontrolowanej przez CIA organizacji.
Drugi miał zostać przerobiony na bezzałogowy dron.
Pasażerami pierwszego samolotu mogła być – jak napisano w dokumencie – grupa studentów lecących na wakacje albo inna grupa posiadająca wiarygodny powód wspólnej podróży.
Obie maszyny miały spotkać się w powietrzu.
Samolot z pasażerami zszedłby na małą wysokość i poleciał do pomocniczego lotniska wojskowego, gdzie pasażerowie zostaliby wysadzeni.
Dron kontynuowałby oficjalnie zgłoszony lot.
„MAY DAY – atakują nas kubańskie MiGi”
Nad Kubą bezzałogowy samolot miał rozpocząć nadawanie sygnału alarmowego.
Wiadomość wskazywałaby, że maszyna została zaatakowana przez kubańskie myśliwce MiG.
Następnie transmisja zostałaby przerwana.
Dron miał zostać zniszczony sygnałem radiowym.
Stacje nasłuchujące komunikację lotniczą otrzymałyby w ten sposób pozornie niezależne potwierdzenie, że cywilny samolot został zestrzelony nad Kubą.
Nie byłoby martwych pasażerów.
Ale świat miałby uwierzyć, że byli.
Zestrzelony amerykański myśliwiec
Podobny scenariusz przygotowano dla samolotu wojskowego.
Grupa amerykańskich F-101 miała wykonywać lot w pobliżu Kuby.
Jeden z pilotów – lecący jako ostatni – miał przez radio przekazać informację, że został zaatakowany przez kubańskie MiGi i spada.
W rzeczywistości zszedłby na bardzo małą wysokość i poleciał na ukryte lotnisko.
Samolot zostałby schowany i otrzymał nowy numer.
Pilot wróciłby następnie do normalnej służby pod własną tożsamością.
W tym samym czasie okręt lub łódź podwodna mogłyby rozrzucić na morzu części samolotu i spadochron.
Rozpoczęto by oficjalne poszukiwania.
Wrak zostałby odnaleziony.
Historia byłaby kompletna.
Amerykańskie samoloty udające kubańskie MiGi
Autorzy rozważali również wykorzystanie samolotów pomalowanych tak, aby wyglądały jak maszyny kubańskie.
Taki samolot mógłby:
- atakować inne maszyny,
- nękać cywilne lotnictwo,
- atakować jednostki nawodne,
- niszczyć amerykańskie drony.
W dokumencie zauważono nawet, że odpowiednio pomalowany F-86 mógłby z perspektywy pasażerów cywilnego samolotu wyglądać jak kubański MiG.
Jeżeli pilot samolotu pasażerskiego dodatkowo poinformowałby pasażerów, że widzą kubański myśliwiec, świadkowie mogliby później potwierdzić tę wersję wydarzeń.
Kubańska agresja na inne państwo
Nie wszystkie scenariusze zakładały bezpośredni atak na Stany Zjednoczone.
Rozważano również upozorowanie działań kubańskich przeciwko innym państwom regionu.
W dokumentach pojawiały się między innymi:
- Dominikana,
- Haiti,
- Gwatemala,
- Nikaragua.
Można było zorganizować naloty samolotów wyglądających na kubańskie, pozostawić broń produkcji bloku sowieckiego albo przygotować komunikację wskazującą na współpracę Hawany z lokalnymi ruchami komunistycznymi.
Efekt miał być ten sam:
Kuba powinna wyglądać na państwo eksportujące rewolucję i destabilizujące całą półkulę zachodnią.
To nie był gotowy rozkaz wykonania
Tu potrzebne jest ważne rozróżnienie.
Northwoods nie był rozkazem rozpoczęcia tych operacji.
Sam dokument określa propozycje jako wstępny materiał przeznaczony do dalszego planowania.
Zakładano, że podobne propozycje przedstawią również inne instytucje.
Następnie poszczególne projekty miały być oceniane osobno i ewentualnie włączane do większego, skoordynowanego planu.
Joint Chiefs rekomendowali jednak, aby odpowiedzialność za wojskowe i paramilitarne elementy takiego planu – zarówno jawne, jak i tajne – została powierzona właśnie im.
To nie była więc luźna notatka pojedynczego oficera.
Dokument został formalnie przesłany przez przewodniczącego Joint Chiefs of Staff do sekretarza obrony.
Generał Lyman Lemnitzer
Dokument podpisał generał Lyman L. Lemnitzer.
Nie był anonimowym planistą.
Był najwyższym rangą amerykańskim oficerem pełniącym funkcję Chairman of the Joint Chiefs of Staff.
W memorandum napisano wprost, że Joint Chiefs rozpatrzyli załączony materiał i rekomendują przekazanie go jako wstępnej podstawy do dalszego planowania.
16 marca – spotkanie z Kennedym
Trzy dni po memorandum Northwoods, 16 marca 1962 roku, w Białym Domu odbyło się spotkanie dotyczące Operation Mongoose.
Obecni byli między innymi:
- prezydent John F. Kennedy,
- Robert Kennedy,
- generał Maxwell Taylor,
- dyrektor CIA John McCone,
- Lyman Lemnitzer,
- Edward Lansdale.
Z zachowanego memorandum Lansdale’a wynika, że Lemnitzer powiedział podczas spotkania, iż wojsko posiada plany awaryjne dotyczące amerykańskiej interwencji oraz plany stworzenia wiarygodnych pretekstów do użycia siły.
Jako przykłady pojawiły się ataki na amerykańskie samoloty lub działania kubańskie w Ameryce Łacińskiej, na które USA mogłyby odpowiedzieć.
Reakcja Kennedy’ego jest tu istotna.
Według notatki Lansdale’a prezydent odpowiedział wprost, że na tym spotkaniu nie rozmawiano o użyciu amerykańskich sił zbrojnych.
Nie oznacza to, że administracja zaprzestała działań przeciwko Castro.
Oznacza natomiast, że scenariusze Northwoods nie zostały zatwierdzone do realizacji.
Operation Mongoose działa dalej
Dzień wcześniej niż spotkanie z Kennedym, 14 marca 1962 roku, zatwierdzono wytyczne dla pierwszej fazy Operation Mongoose.
Dokument zakładał dalsze prowadzenie działań politycznych, ekonomicznych i tajnych oraz przygotowywanie zdolności do ewentualnej interwencji wojskowej.
Jednocześnie pierwsza faza miała pozostawać poniżej poziomu działań, które same w sobie wymusiłyby natychmiastowe użycie amerykańskich sił zbrojnych.
Northwoods nie stał się więc zatwierdzonym planem operacyjnym.
Szersza kampania przeciwko Castro jednak trwała.
A działania przeciwko Kubie były realne
Operation Mongoose obejmowała między innymi:
- operacje propagandowe,
- sabotaż,
- wsparcie kubańskiej opozycji,
- operacje wywiadowcze,
- działania ekonomiczne,
- przygotowania paramilitarne.
Dokumenty Departamentu Stanu pokazują również, że Pentagon nadal miał utrzymywać zdolność do szybkiej interwencji, gdyby zapadła odpowiednia decyzja polityczna.
Northwoods był więc częścią znacznie większego procesu planowania dotyczącego przyszłości Kuby po Zatoce Świń.
Październik 1962
Jesienią sytuacja zmieniła się całkowicie.
Związek Radziecki rozpoczął rozmieszczanie na Kubie rakiet nuklearnych.
W październiku amerykańskie samoloty rozpoznawcze odkryły instalacje.
Rozpoczął się kryzys kubański.
Przez kilkanaście dni świat znalazł się wyjątkowo blisko bezpośredniej konfrontacji nuklearnej USA i ZSRR.
W marcu, gdy przygotowywano Northwoods, autorzy dokumentu sami zwracali uwagę na jeden warunek:
proponowane działania mają sens tylko tak długo, jak długo można zakładać, że amerykańska interwencja na Kubie nie doprowadzi bezpośrednio do wojny ze Związkiem Radzieckim.
Kilka miesięcy później taki warunek był już znacznie trudniejszy do spełnienia.
Dokument pozostaje tajny przez ponad trzy dekady
Northwoods nie był znany opinii publicznej przez większość zimnej wojny.
Przełom nastąpił dopiero w latach 90.
Dokument znalazł się w materiałach przeglądanych przez Assassination Records Review Board, niezależny organ utworzony w celu nadzorowania ujawniania dokumentów związanych z zabójstwem Johna F. Kennedy’ego.
18 listopada 1997 roku Board ogłosił udostępnienie około 1500 stron wojskowych dokumentów dotyczących polityki USA wobec Kuby w latach 1962–1964.
Na oficjalnej liście znalazły się dokumenty oznaczone jako:
„Northwoods”.
Obejmowały materiały z lutego, marca i kwietnia 1962 roku, w tym dokumenty z 9, 12 i 13 marca.
Dopiero wtedy opinia publiczna mogła zobaczyć, jak daleko zaszły niektóre propozycje przygotowywane przez amerykańskich planistów wojskowych.
Nie trzeba niczego dopisywać
Operation Northwoods jest dzisiaj często przywoływana w dyskusjach o operacjach false flag, prowokacjach i manipulowaniu opinią publiczną.
Problem zaczyna się wtedy, gdy autentyczny dokument zaczyna być używany jako automatyczny dowód na zupełnie inne wydarzenia.
Z Northwoods możemy wyciągnąć wniosek znacznie węższy – ale wystarczająco istotny.
W 1962 roku najwyższe kierownictwo wojskowe Stanów Zjednoczonych rzeczywiście rozpatrywało stworzenie serii upozorowanych incydentów, które mogły zostać przypisane Kubie i wykorzystane jako uzasadnienie interwencji militarnej.
Wiemy to nie z relacji anonimowego świadka.
Nie z późniejszej książki byłego agenta.
Nie z przecieku bez potwierdzenia.
Wiemy to z odtajnionego dokumentu podpisanego przez przewodniczącego Joint Chiefs of Staff.
Jednocześnie dostępne dokumenty pokazują również drugą stronę historii.
Northwoods pozostał propozycją planistyczną. Opisane scenariusze nie zostały zatwierdzone i wykonane.
I właśnie te dwa fakty warto zachować razem.
Źródła i materiały
- Joint Chiefs of Staff, „Justification for US Military Intervention in Cuba”, 13 marca 1962 – podstawowy dokument Operation Northwoods podpisany przez generała Lymana Lemnitzera, zawierający propozycje pretekstów do amerykańskiej interwencji wojskowej na Kubie.
National Security Archive – dokument i skan Northwoods - Operation Northwoods – pełna transkrypcja odtajnionego dokumentu – tekst memorandum wraz z załącznikami opisującymi Guantánamo, „Remember the Maine”, kampanię terrorystyczną, cywilny samolot i pozorowane zestrzelenie maszyny wojskowej.
National Security Archive – pełny tekst dokumentu - Edward Lansdale, memorandum z 6 marca 1962 roku – dokument pokazujący, że przedstawiciele Departamentu Obrony i Departamentu Stanu zostali poproszeni o przedstawienie możliwych pretekstów do bezpośredniej interwencji wojskowej na Kubie.
Office of the Historian – Foreign Relations of the United States - „Guidelines for Operation Mongoose”, 14 marca 1962 – oficjalne wytyczne dotyczące pierwszej fazy Operation Mongoose, działań politycznych, ekonomicznych i tajnych oraz przygotowań do ewentualnej interwencji militarnej.
U.S. Department of State – FRUS - Edward Lansdale, „Meeting with the President, 16 March 1962” – memorandum ze spotkania z Johnem F. Kennedym, podczas którego Lemnitzer wspomniał o przygotowanych przez wojsko pretekstach do użycia siły.
National Security Archive – memorandum Lansdale’a - U.S. Department of State – The Bay of Pigs Invasion and its Aftermath – oficjalne opracowanie dotyczące inwazji w Zatoce Świń oraz powstania Operation Mongoose po niepowodzeniu operacji z 1961 roku.
Office of the Historian – Zatoka Świń i Operation Mongoose - Operation Mongoose – raport dotyczący realizacji pierwszej fazy programu – dokument opisujący cele, organizację i zakres działań prowadzonych przeciwko Kubie w 1962 roku.
Office of the Historian – dokumenty FRUS - Assassination Records Review Board, 18 listopada 1997 – oficjalny komunikat o ujawnieniu około 1500 stron dokumentów wojskowych dotyczących polityki USA wobec Kuby w latach 1962–1964; na liście ujawnionych materiałów wymieniono dokumenty „Northwoods”.
U.S. National Archives – komunikat ARRB i lista dokumentów PDF