Otwieramy rano dwa portale informacyjne. Na pierwszym dominują ceny, kredyty i sytuacja gospodarcza. Drugi prowadzi relację z kolejnego konfliktu politycznego. Trzeci pokazuje przestępczość, migrację i bezpieczeństwo granic. Wszystkie opublikowane wiadomości mogą być prawdziwe, a jednak każdy z serwisów tworzy inny obraz tego samego dnia i inną hierarchię spraw wymagających uwagi.
Po kilkunastu minutach odbiorca nie musi zmienić zdania o podatkach, uchodźcach ani rządzie. Może natomiast zacząć uważać, że właśnie ten jeden temat jest obecnie najważniejszym problemem kraju. Gdy podobny wybór powtarza się przez kolejne dni, przenosi się do rozmów, sondaży, wystąpień polityków i pytań zadawanych ekspertom. Media nie podały gotowej odpowiedzi. Wcześniej zdecydowały jednak, które pytanie będzie zadawane najczęściej.
Ten mechanizm opisuje teoria agenda-setting, nazywana po polsku teorią ustanawiania agendy lub porządku spraw. Jej podstawowa wersja nie głosi, że redakcje dowolnie programują poglądy odbiorców. Pokazuje coś bardziej elementarnego: częstotliwość i widoczność informacji wpływają na to, jakie sprawy ludzie uznają za ważne.
Władza nad debatą zaczyna się przed sformułowaniem argumentów. Kto skutecznie ustala listę tematów, ten współdecyduje, na co społeczeństwo przeznaczy ograniczony czas, uwagę i polityczne emocje.
Świat produkuje więcej wydarzeń, niż jesteśmy w stanie zobaczyć
Każdego dnia instytucje wydają decyzje, parlamenty procedują ustawy, sądy ogłaszają wyroki, przedsiębiorstwa zmieniają strategie, naukowcy publikują badania, a w setkach miejsc dochodzi do protestów, wypadków i konfliktów. Tylko niewielka część tych zdarzeń staje się wiadomościami. Jeszcze mniejsza trafia na główne strony, do wieczornych serwisów i porannych rozmów radiowych.
Selekcja nie jest dodatkiem do dziennikarstwa, lecz warunkiem jego istnienia. Serwis ma określoną długość, redakcja ograniczony budżet, a odbiorca ograniczoną uwagę. Nie da się poinformować o wszystkim, więc ktoś musi zdecydować, co zostanie pokazane, w jakiej kolejności i jak długo pozostanie widoczne.
Właśnie dlatego pominięcie bywa równie ważne jak publikacja. Temat przedstawiony raz, nisko na stronie, może pozostać formalnie dostępny, lecz nie wejść do wspólnej rozmowy. Inny, powtarzany codziennie i uzupełniany o nowe komentarze, zaczyna wyglądać jak centralny problem epoki. Obecność informacji nie jest kategorią zero-jedynkową. Liczy się jej pozycja w hierarchii uwagi.
Walter Lippmann i obrazy świata, którego nie widzimy
Zanim powstało pojęcie agenda-setting, Walter Lippmann opisał jego punkt wyjścia. W książce „Public Opinion” z 1922 roku odróżnił świat zewnętrzny od obrazów tego świata powstających w ludzkich głowach. Większości spraw publicznych nie poznajemy bezpośrednio, lecz za pośrednictwem cudzych relacji.
Odbiorca może odrzucić komentarz i samodzielnie ocenić zdarzenie, ale zazwyczaj myśli o zdarzeniu, które ktoś wcześniej wydobył z tła. Kilkadziesiąt lat później Bernard Cohen ujął tę intuicję następująco: prasa nie zawsze mówi ludziom, co mają myśleć, lecz skutecznie wskazuje, o czym mają myśleć. Agenda-setting dotyczy przede wszystkim ważności spraw, a nie automatycznej zmiany stanowiska.
Chapel Hill: badanie, od którego zaczęła się teoria
W czasie amerykańskiej kampanii prezydenckiej w 1968 roku Maxwell McCombs i Donald Shaw przeprowadzili badanie w Chapel Hill w Karolinie Północnej. Między 18 września a 6 października przeprowadzili rozmowy ze 100 wyborcami, którzy nie podjęli jeszcze ostatecznej decyzji. Pytali ich, jakimi problemami powinien zająć się rząd, niezależnie od tego, o czym mówią kandydaci.
Równocześnie badacze analizowali zawartość dziewięciu źródeł informacji wykorzystywanych przez lokalnych wyborców: gazet, tygodników oraz wieczornych serwisów stacji CBS i NBC. Materiały podzielili na główne i drugorzędne, biorąc pod uwagę między innymi miejsce publikacji, rozmiar nagłówka, długość tekstu, kolejność wiadomości i czas antenowy.
Hierarchia problemów wskazywanych przez wyborców była niezwykle podobna do hierarchii widocznej w mediach. Korelacja dla głównych materiałów wyniosła 0,967, a dla materiałów drugorzędnych 0,979. Wyniki stały się podstawą artykułu „The Agenda-Setting Function of Mass Media”, opublikowanego w 1972 roku.
Liczby brzmią niemal rozstrzygająco, ale wymagają ostrożności. Badanie porównywało zbiorczą agendę mediów ze zbiorczą agendą grupy wyborców. Tak silna zgodność nie dowodziła jeszcze, że to media spowodowały zmianę priorytetów. Redakcje i obywatele mogli reagować na te same wydarzenia, kandydaci wpływali na tematykę przekazów, a próba obejmowała tylko jedną społeczność. McCombs i Shaw sami zaznaczyli, że korelacje nie stanowią dowodu istnienia efektu, lecz są zgodne z warunkami, których należałoby oczekiwać, gdyby efekt występował.
Eksperymenty pokazały, że kolejność tematów może zmieniać ich ważność
Problem kierunku wpływu podjęli później Shanto Iyengar, Mark Peters i Donald Kinder. W eksperymentach uczestnicy oglądali zmodyfikowane serwisy telewizyjne. Poszczególne grupy otrzymywały więcej materiałów o wybranym problemie, podczas gdy pozostała treść programu była kontrolowana. Po ekspozycji badani częściej uznawali nagłaśniane kwestie za ważne.
Eksperyment nie odtwarza całego życia informacyjnego. W naturalnych warunkach ludzie zmieniają kanały, rozmawiają, wybierają źródła zgodne z zainteresowaniami i spotykają się z wieloma konkurencyjnymi komunikatami. Daje jednak coś, czego nie zapewnia samo porównanie sondażu z zawartością gazet: pozwala wykazać, że zmiana ekspozycji może poprzedzać zmianę postrzeganej ważności problemu.
W 2019 roku Yunjuan Luo, Hansel Burley, Alexander Moe i Mingxiao Sui opublikowali metaanalizę badań prowadzonych od 1972 do 2015 roku. Po zastosowaniu kryteriów włączyli 67 prac, uzyskując przeciętną wielkość efektu 0,487, określoną jako umiarkowaną. Wynik potwierdza trwałość zjawiska, ale nie pozwala traktować go jak prawa działającego identycznie w każdej sytuacji. Siła agenda-setting zależy od tematu, odbiorcy, źródła informacji i sposobu pomiaru.
Jak wiadomość otrzymuje rangę sprawy publicznej
Najbardziej oczywistym narzędziem jest powtarzanie. Pojedynczy materiał sygnalizuje zdarzenie, seria publikacji tworzy problem, a codzienna relacja nadaje mu status kryzysu. Znaczenie ma jednak nie tylko liczba tekstów. Pierwsza strona, główny nagłówek, otwarcie programu, czas antenowy, powiadomienie w telefonie i obecność tematu przez wiele dni są sygnałami ważności.
Temat umacnia się również przez rozbudowę. Po pierwszej wiadomości pojawia się komentarz eksperta, reakcja ministra, wypowiedź opozycji, sondaż, analiza gospodarcza i materiał pokazujący „społeczne emocje”. Każdy kolejny element może być uzasadniony, lecz razem tworzą wrażenie, że sprawa dominuje nad wszystkimi pozostałymi.
Istotna jest ciągłość. Niektóre problemy mają wysoką skalę, ale rozwijają się powoli i nie dostarczają codziennie nowych obrazów. Inne wytwarzają widowiskowe epizody, jasny konflikt i łatwo rozpoznawalnych bohaterów. Logika wiadomości premiuje nowość, dramat, personalizację i możliwość pokazania zmiany, a niekoniecznie długotrwałe znaczenie społeczne.
Trzy agendy, które nieustannie na siebie oddziałują
W prostym modelu media wybierają temat, a odbiorcy uznają go za ważny. Rzeczywistość jest bardziej złożona. Badacze rozróżniają zwykle agendę medialną, publiczną i polityczną. Pierwsza opisuje hierarchię widoczności w mediach, druga – problemy uznawane za ważne przez obywateli, trzecia – sprawy obecne w działaniach parlamentu, rządu, urzędów i partii.
Przepływ nie odbywa się tylko w jednym kierunku. Media mogą wymusić reakcję ministra, ale decyzja rządu może zdominować serwisy. Protest społeczny wprowadza temat do redakcji, a nagłośnienie protestu zwiększa jego zasięg. Sondaż pokazuje zainteresowanie obywateli, lecz jego publikacja dodatkowo wzmacnia widoczność sprawy. Agenda powstaje w obiegu sprzężeń zwrotnych, a nie przy jednym biurku sterującym całym społeczeństwem.
Kto ustala agendę samych mediów
Redakcja nie rozpoczyna dnia przed pustym światem. O uwagę dziennikarzy konkurują konferencje prasowe, raporty, przecieki, depesze agencyjne, kalendarze posiedzeń, zaplanowane wydarzenia, materiały organizacji społecznych i komunikaty przedsiębiorstw. Partie i urzędy zatrudniają ludzi, których zadaniem jest dostarczenie mediom gotowego tematu, rozmówcy, danych oraz obrazu.
Proces, w którym różni uczestnicy próbują wpłynąć na porządek mediów, określa się jako agenda-building, czyli budowanie agendy. Dostęp do tego procesu jest nierówny. Duża instytucja może przygotować badanie, zorganizować konferencję i zapewnić ekspertów reagujących w ciągu kilku minut. Pojedynczy obywatel dysponujący ważną informacją może nie potrafić przebić się przez próg zainteresowania redakcji.
Kalendarz parlamentu, depesze i służby ratunkowe są naturalnymi źródłami wiadomości. Problem pojawia się, gdy łatwość pozyskania materiału zastępuje ocenę społecznego znaczenia. Na wybory wpływają też profil odbiorców, finansowanie i presja czasu. Dziennikarz może działać uczciwie, a mimo to powielać zawężoną agendę, korzystając z tych samych źródeł co konkurencja. Jednolitość przekazu nie zawsze dowodzi koordynacji; bywa wynikiem podobnej organizacji pracy.
Agenda-setting, ramowanie i torowanie ocen to nie to samo
Trzy bliskie pojęcia są często mieszane. Agenda-setting wskazuje, która sprawa jest ważna. Jeśli media przez wiele dni eksponują inflację, rośnie dostępność tego tematu w społecznej świadomości. Odbiorca może nadal uważać wzrost cen za skutek polityki rządu, sytuacji międzynarodowej albo działań przedsiębiorstw. Sam wybór tematu nie przesądza jeszcze interpretacji.
Ramowanie dotyczy sposobu przedstawienia problemu. Migrację można opisać jako kwestię bezpieczeństwa granic, rynku pracy, praw człowieka, kosztów budżetowych albo demografii. Każda rama uwydatnia inne fakty, przyczyny i rozwiązania. Temat pozostaje ten sam, lecz zmienia się konstrukcja jego sensu.
Torowanie ocen, określane również angielskim terminem priming, występuje wtedy, gdy intensywnie eksponowana sprawa staje się kryterium oceny polityka lub instytucji. Jeżeli serwisy przez tygodnie koncentrują się na gospodarce, obywatele mogą częściej oceniać rząd przez ceny i zatrudnienie. Gdy centrum uwagi zajmuje wojna, większą wagę otrzymują bezpieczeństwo i kompetencje przywódcze.
Granice między tymi mechanizmami nie są całkowicie bezsporne. Badacze dyskutują, czy eksponowanie cech obiektu jest drugim poziomem agenda-setting, czy odmianą ramowania. Rozróżnienie pozostaje jednak użyteczne: co jest ważne, jak to rozumieć i według czego oceniać władzę to trzy odrębne pytania.
Drugi poziom: nie tylko temat, lecz także jego cechy
Pierwszy poziom agenda-setting porządkuje obiekty uwagi: gospodarkę, ochronę zdrowia, przestępczość, edukację albo politykę zagraniczną. Drugi poziom dotyczy atrybutów, które stają się szczególnie widoczne. Polityk może być stale opisywany przez pryzmat doświadczenia, wieku, skuteczności, konfliktowości lub uczciwości. Państwo może pojawiać się głównie jako partner handlowy, zagrożenie militarne albo miejsce łamania praw człowieka.
Redakcja nie musi wypowiedzieć bezpośredniej oceny. Wystarczy, że przy każdej informacji o kandydacie wraca ten sam zestaw cech. Z czasem odbiorcy mogą właśnie według nich organizować własny obraz postaci. Widoczność atrybutu zawęża pole oceny podobnie jak widoczność tematu zawęża pole debaty.
Natężenie przekazu nie jest prostym pomiarem skali zjawiska
Liczba wiadomości o problemie może rosnąć razem z jego rzeczywistą skalą. Powódź, wojna lub gwałtowny wzrost bezrobocia dostarczają nowych faktów i uzasadniają intensywne relacje. Błędem byłoby uznawanie każdej zgodności mediów za sztucznie stworzoną kampanię.
Równie błędne jest założenie odwrotne: że częstotliwość publikacji wiernie odzwierciedla znaczenie problemu. Liczbę materiałów zwiększają dostępność obrazu, dramatyczny przebieg, konflikt, bliskość geograficzna, obecność znanej osoby i możliwość wskazania winnego. Rzadkie, widowiskowe zdarzenie może otrzymać więcej uwagi niż proces dotykający większej liczby ludzi, ale rozłożony na wiele lat.
Media są silniejsze tam, gdzie brakuje osobistego doświadczenia
Nie wszystkie tematy są jednakowo podatne na ustanawianie agendy. W badaniach rozróżnia się problemy bezpośrednio doświadczane i odległe. Człowiek sam widzi ceny w sklepie, korki w mieście i warunki w lokalnej przychodni. Znacznie trudniej może zweryfikować sytuację wojskową w innym regionie świata, stan negocjacji dyplomatycznych lub skalę zjawiska występującego poza jego otoczeniem.
Gdy osobiste doświadczenie jest silne, przekaz medialny konkuruje z wiedzą codzienną. Może nadać problemowi nazwę, przypisać przyczyny lub zwiększyć jego polityczną widoczność, ale nie tworzy go od zera. W sprawach odległych media są często podstawowym źródłem orientacji. Im większa zależność od pośredników, tym większe znaczenie ma ich wybór tematów.
Redakcje ustawiają agendę także sobie nawzajem
Dziennikarze obserwują konkurencję. Temat opublikowany przez jedną redakcję trafia do programów radiowych, serwisów telewizyjnych i portali. Agencja informacyjna dostarcza materiał setkom odbiorców, a poranna publikacja dużego medium może wyznaczyć pytania zadawane politykom przez resztę dnia. To zjawisko nazywa się intermedia agenda-setting.
Powielanie nie musi oznaczać zwykłego kopiowania. Redakcje dodają własne komentarze, rozmówców i ramy, ale nadal poruszają temat wybrany wcześniej gdzie indziej. Odbiorca spotyka tę samą sprawę w wielu kanałach i otrzymuje dodatkowy sygnał jej ważności. Wielość źródeł może więc pozornie potwierdzać niezależną wagę wydarzenia, choć część przekazów wywodzi się z jednego impulsu.
Internet rozproszył władzę nad agendą, lecz jej nie usunął
Internet obniżył koszt publikacji i rozproszył część władzy nad agendą. Sygnalista, lokalny portal, badacz lub uczestnik wydarzenia może wprowadzić informację do obiegu bez czekania na wieczorny serwis. Media społecznościowe potrafią zmusić duże redakcje do zajęcia się tematami początkowo uznanymi za drugorzędne.
Badanie W. Russella Neumana, Lauren Guggenheim, S. Mo Janga i Soo Young Bae objęło dynamikę uwagi wokół 29 problemów politycznych w 2012 roku. Autorzy stwierdzili, że relacja między mediami tradycyjnymi i społecznościowymi nie układała się w prosty, jednokierunkowy przepływ. Oba obiegi były powiązane, lecz reagowały również na odmienne impulsy.
Nowi uczestnicy nie zlikwidowali selekcji. Przenieśli jej część na listy popularności, powiadomienia i algorytmiczny dobór treści. System może nie mieć programu politycznego, a mimo to premiować materiały, które zatrzymują uwagę i wywołują reakcje. Odbiorca ma dostęp do większej liczby informacji, ale nadal nie widzi ich w neutralnej kolejności.
Eksperyment Jessiki Feezell pokazał, że ekspozycja na informacje polityczne za pośrednictwem Facebooka może zwiększać postrzeganą ważność wybranych spraw. Szczególnie istotna była ekspozycja przypadkowa: użytkownik nie musiał wchodzić na portal informacyjny z zamiarem poznania wiadomości. Agenda dociera dziś również do ludzi, którzy nie szukają jej świadomie.
Jedna debata publiczna rozpada się na kilka równoległych agend
Większy wybór źródeł osłabił zdolność pojedynczej redakcji do narzucenia wspólnej listy tematów. Nie oznacza to jednak, że każdy obywatel układa własną agendę od początku. Częściej powstają agendy środowiskowe: inne problemy dominują wśród odbiorców mediów konserwatywnych, inne w kręgach liberalnych, branżowych, lokalnych lub antysystemowych.
Dwie grupy mogą obserwować ten sam kraj i uważać, że druga strona zajmuje się tematami zastępczymi. Dla jednej centralnym problemem jest bezpieczeństwo, dla drugiej praworządność, dla trzeciej koszty życia. Fragmentacja zwiększa dostęp do pomijanych perspektyw, ale osłabia wspólną podstawę rozmowy. Spór dotyczy wówczas nie odpowiedzi, lecz tego, który problem w ogóle zasługuje na pierwszeństwo.
Dlaczego pominięcie nie zawsze jest spiskiem
Teoria agenda-setting bywa używana jako uniwersalne wyjaśnienie każdej niewygodnej nieobecności. To błąd. Brak publikacji nie dowodzi, że redakcja świadomie ukrywa temat. Informacja mogła nie zostać potwierdzona, nie dotrzeć do dziennikarzy, przegrać z pilnym wydarzeniem albo wymagać pracy przekraczającej dostępne zasoby.
Nagłośnienie również nie dowodzi kampanii sterowanej z zewnątrz. Kilka redakcji może niezależnie zastosować podobne kryteria informacyjne. Oceniając proces, warto sprawdzić, kto pierwszy dostarczył informację, czy dane były dostępne i czy podobne zdarzenia traktowano podobnie. Agenda-setting opisuje strukturę uwagi; sama nie ujawnia jeszcze intencji osoby, która ją współtworzy.
Granice wpływu: odbiorca nie jest pustym ekranem
Ludzie wybierają źródła, rozmawiają i reagują na własne doświadczenia. Media wpływają na uwagę publiczną, ale jednocześnie śledzą wyniki oglądalności, wyszukiwania i sondaże. Politycy reagują na wiadomości, a ich reakcje stają się wiadomościami. Podobieństwo agend może być skutkiem wpływu mediów, wpływu odbiorców, wspólnej reakcji na rzeczywistość albo wszystkich tych procesów naraz.
Metaanaliza 67 badań potwierdza przeciętny związek, nie wszechmoc. Eksperymenty potwierdzają możliwość wpływu przy kontrolowanej ekspozycji, nie gwarancję rezultatu w każdym środowisku. Teoria jest najmocniejsza jako wyjaśnienie przesuwania względnej ważności tematów, a znacznie słabsza jako dowód, że jedno centrum potrafi dowolnie sterować całym społeczeństwem.
Kiedy selekcja przeradza się w manipulację agendą
Każde medium dokonuje wyboru, ale nie każdy wybór jest równie uczciwy. Manipulacja zaczyna się wtedy, gdy redakcja lub inny uczestnik obiegu świadomie tworzy fałszywe proporcje, ukrywa kryteria selekcji albo przedstawia własny priorytet jako spontaniczną i powszechną potrzebę społeczną.
Sygnałem ostrzegawczym jest seryjne powtarzanie treści bez nowych informacji, przedstawianie wywołanych przez media reakcji jako dowodu pierwotnej wagi sprawy oraz zastępowanie skali zjawiska skalą emocji. Manipulować można też przez przeciążenie: niewygodna informacja nie znika, lecz zostaje otoczona lawiną atrakcyjniejszych tematów. W gospodarce nadmiaru informacji niewidoczność może powstać bez zakazu.
Jak odzyskać kontrolę nad własną hierarchią tematów
Najpierw warto porównywać nie tylko opinie, lecz także listy tematów. Dwa media mogą różnić się komentarzem, a mimo to codziennie zajmować się tymi samymi sprawami. Szerszy obraz daje źródło obserwujące inne obszary i korzystające z innych kanałów informacji.
Następnie należy oddzielić częstotliwość od skali. Warto sprawdzić dane pierwotne, trend wieloletni i wielkość próby. Sto nagłówków może dotyczyć jednego incydentu, a pojedynczy raport – procesu obejmującego miliony ludzi.
Trzeba też śledzić pochodzenie tematu. Kto podał pierwszą informację? Czy kolejne media wykonały własną pracę, czy reagują na depeszę, konferencję lub wpis? Pytania o źródło impulsu pozwalają zobaczyć budowanie agendy bez automatycznego przypisywania spisku.
Warto wreszcie obserwować tematy nieobecne i kontrolować rytm odbioru. Dokumenty instytucji, dane statystyczne oraz media lokalne i branżowe pokazują procesy niewidoczne na głównych stronach. Powiadomienie mówi jedynie, co redakcja lub platforma chce pokazać natychmiast – nie dowodzi, że sprawa jest najważniejsza w perspektywie roku.
Najskuteczniejsza odpowiedź nie zawsze dotyczy właściwego pytania
Agenda-setting pomaga zrozumieć, dlaczego debata może być intensywna, pluralistyczna i pełna sprzecznych opinii, a jednocześnie pozostawać w wąskich granicach. Uczestnicy spierają się ostro, lecz wszyscy odpowiadają na pytanie wybrane wcześniej przez redakcje, polityków, instytucje albo mechanizmy platform.
Nie każda ważna wiadomość jest zasłoną dymną, a prawda nie zawsze znajduje się w temacie przemilczanym. Krytyczne myślenie wymaga porównania agendy z rzeczywistością, a nie prostego jej odwrócenia.
Władza selekcji jest nieunikniona i potrzebna, ale powinna pozostawać widoczna i podlegać konkurencji. Nie wystarczy pytać, czy wiadomość jest prawdziwa. Trzeba również pytać, dlaczego zajmuje pierwsze miejsce i co zniknęło poza granicą kadru.
Najbardziej skuteczny wpływ nie zawsze polega na przekonaniu ludzi do jednej odpowiedzi. Czasem wystarczy sprawić, że przez tydzień całe społeczeństwo odpowiada na jedno pytanie, zapominając, że mogło zadawać inne.
Źródła i materiały pomocnicze
- Walter Lippmann, „Public Opinion”: https://archive.org/details/publicopinionhar0000walt
- Maxwell E. McCombs, Donald L. Shaw, „The Agenda-Setting Function of Mass Media”: https://fbaum.unc.edu/teaching/articles/POQ-1972-McCOMBS-176-87.pdf
- Shanto Iyengar, Mark D. Peters, Donald R. Kinder, „Experimental Demonstrations of the ‘Not-So-Minimal’ Consequences of Television News Programs”: https://www.jstor.org/stable/1962976
- Dietram A. Scheufele, David Tewksbury, „Framing, Agenda Setting, and Priming: The Evolution of Three Media Effects Models”: https://academic.oup.com/joc/article-abstract/57/1/9/4102624
- David H. Weaver, „Thoughts on Agenda Setting, Framing, and Priming”: https://academic.oup.com/joc/article-abstract/57/1/142/4102651
- Yunjuan Luo, Hansel Burley, Alexander Moe, Mingxiao Sui, „A Meta-Analysis of News Media’s Public Agenda-Setting Effects, 1972–2015”: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1077699018804500
- W. Russell Neuman, Lauren Guggenheim, S. Mo Jang, Soo Young Bae, „The Dynamics of Public Attention: Agenda-Setting Theory Meets Big Data”: https://academic.oup.com/joc/article-abstract/64/2/193/4086099
- Jessica T. Feezell, „Agenda Setting through Social Media: The Importance of Incidental News Exposure and Social Filtering in the Digital Era”: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1065912917744895
- Raymond A. Harder, Julie Sevenans, Peter Van Aelst, „Intermedia Agenda Setting in the Social Media Age”: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1940161217704969
- Stefaan Walgrave, Peter Van Aelst, „Political Agenda Setting and the Mass Media”: https://oxfordre.com/politics/display/10.1093/acrefore/9780190228637.001.0001/acrefore-9780190228637-e-46
